Günlük hayatımızda birçok kimyasal ile iç içe yaşarız. Covid-19 hayatımıza girdiğinden beri en çok kullandığımız kimyasal madde sabun olmuştur. Sabundan başka ise deterjan, limon suyu,gazlı içeçekler, sirke ve soda sıralanabilir. Bunlardan bazıları asidik bazıları ise bazik özellik gösterir. Peki hangisinin asit yada baz olduğunu belirlemek ister misiniz ? Bu deneyde asit ve baz kavramlarını gözlemleyeceğiz.
Asit ve baz kavramlarının açıklanmasına yönelik birbirinden farklı tanımlar vardır. Bu tanımlardan biri asitler, bir çözücüde çözündüklerinde çözeltide hidronyum (H3O+) iyonlarının miktarının artmasına sebep olan maddeler olarak tanımlanabilir.
Bazlar ise arasında çözündükleri çözeltide hidronyum iyonlarının miktarının azalmasına sebep olan maddelerdir. Sabun, çamaşır deterjanları, bulaşık deterjanları ve diş macunu benzer biçimde maddelerde bazik özelliğe sahiptir. Bazların bilinen genel özelliği ise elde kayganlık hissine sebep olmalarıdır.
Bir çözeltinin asit mi yada baz mı olduğu pH ile tanımlanır ve pH hidronyum iyonlarının derişimine bağlı olarak hesaplanır. pH değerinin 7 olması çözeltinin nötr, 7’den değerinden düşük olması asidik, 7 değerinden büyük olması ise bazik olduğu anlamına gelir.
Bir maddenin asidik mi yoksa bazik mi olduğunu indikatörler yardımıyla belirleyebiliriz. Belirteçler değişik pH değerinde çözeltilerdeki renkleri birbirinden farklı olan moleküllerdir.
Kullanılan Malzemeler :
Öncelikle deneyimiz için mutlaka kırmızı lahanamız olmalı buna ek olarak
- · Sıcak su
- · Cam kâse
- · Deney tüpleri
- · Süzgeç
- · Limon tuzu
- · Sirke
- · Bebek şampuanı
- · Karbonat
- · Toz sabun
- · Çamaşır deterjanı
Deneyimize başlıyoruz :
ilk başlarda kırmızı lahanayı minik parçalar halinde keselim. Bu sırada dikkatli olmalıyız.
Daha sonrasında parçalanmış lahana yapraklarının üstüne sıcak su dökelim. Hazırladığımız karışımın sıcaklığı oda sıcaklığına gelinceye kadar bekleyelim. Suyun renginin zamanla koyu mora dönüştüğünü görebilirsiniz.
Karışım soğuduktan sonrasında bir süzgeç sayesinde lahana yapraklarını sıvı kısımdan ayıralım. Belirteç çözeltimiz hazır. Şimdi başka maddelerin asitlik-bazlık derecesini doğrusu pH değerlerin, belirlemek için bu çözeltiyi kullanmaya başlamaya hazırız.
Kırmızı lahanadan elde ettiğimiz çözeltinin rengi pH değerine bağlı olarak değişecektir. Kırmızı lahana çözeltisinin ortalama ph değeri 7'dir. Çözeltinin pH değerinin 7'den daha düşük olması durumunda asitliği fazladır diyebiliriz aynı şekilde pH değerinin 7'den daha yüksek olması durumunda çözelti baziktir diyebiliriz. pH 7’den daha yüksek pH değerlerinde olursa çözeltimizin rengi rengi mordan maviye, daha yüksek pH değerlerinde ise yeşile dönüşecektir.
Deneyimizde farklı maddelerin asitlik-bazlık derecesini belirlemek için öncelikle deney tüplerine indikatör çözeltimizden eşit oranda koyalım. Bu sırada deney tüplerinine numaralar vererek her deney tüpüne hangi maddeden eklediğimizi not alabiliriz. Böylece deney tüplerinin birbirine karışmasını engellemiş oluruz.
İlk deney tüpüne birkaç parça limon tuzu ekleyelim. Koyu mor renkteki lahana çözeltisinin renginin renginin vişne kırmızısına dönüştüğünü gözlemleriz.
İkinci deney tüpündeki çözeltiye birkaç damla sirke ekleyelim. Çözeltinin rengi koyu mordan pembeye dönüştü.
Üçüncü deney tüpüne ise birkaç damla bebek şampuanı ekleyelim. Şampuanı ilave ettikten sonra çözeltinin renginde herhangi bir değişim gözlemlemedik. Çünkü bebek şampuanlarının pH değeri ortalama 7’dir.
Dördüncü deney tüpündeki lahana çözeltisine bir miktar sodyum bikarbonat ekleyelim. Sodyum bikarbonat özetlemek gerekirse karbonat olarak bildiğimiz, pastalara kabarması için ilave edilen bir maddedir. Sodyum bikarbonat eklediğimiz çözeltinin renginin koyu mordan maviye dönüştüğünü görebiliriz.
Beşinci deney tüpüne bir miktar toz sabun ekleyelim. Sabun, lahana çözeltisinin renginin yeşile dönüşmesine sebep oldu.
Son bardağa ise çamaşır deterjanı ekleyelim. Çözeltinin renginin koyu mordan yeşile dönüştüğünü gözlemledik diye düşünmeyin acele etmeyin :) Biraz bekledikten sonrasında yeşil renk sarıya dönüştüğünü göreceksiniz.
Peki, acaba lahananın iyi mi bir özelliği vardır ki indikatör olarak görev yapabilmektedir ? Kırmızı lahana antokyanin ismi verilen suda çözünebilen bir pigment doğrusu renk maddesi içerir. İşte bu madde asit veya bazla karıştığında rengi değiştirir. Antosiyaninin yapısındaki pigmentler birçok meyve ve sebzenin yapısında mesela elmada, çilekte, yaban mersininde- bulunur.
Çözeltideki hidronyum iyonlarının miktarı değiştirildiğinde pH değeride değişir. Antosiyanin türü bir pigment olan siyanidinin yapısında değişimler meydana gelir. Bu değişiklik molekülün spektrum skalasında farklı dalga boyundaki ışınları soğurmasına sebep olur.
Bu gözlem yardımıyla siz de kırmızı lahananın değişik pH değerlerindeki gözlemlediğiniz renkleri belirleyebilir, hatta değişik maddeler deneyerek kendi listenize ekleyebilirsiniz.
0 Yorumlar